భారతీయ సినీ పరిశ్రమలో కళా దర్శకత్వానికి ప్రత్యేక గుర్తింపు తెచ్చిన ప్రముఖుల్లో పద్మశ్రీ తోట తరణి పేరు చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతుంది. సెట్ల రూపకల్పనలో సృజనాత్మకత, చారిత్రక నేపథ్యాలను కళ్లకు కట్టినట్లు చూపించడంలో ఆయనకు సాటి చాలా అరుదు. దాదాపు ఐదు దశాబ్దాలుగా తెలుగు, తమిళ, హిందీ చిత్ర పరిశ్రమల్లో తనదైన ముద్ర వేసిన తోట తరణి, వందకు పైగా చిత్రాలకు కళాదర్శకుడిగా సేవలందించి భారతీయ సినిమా వైభవాన్ని ప్రపంచానికి చాటి చెప్పారు.

కళా వారసత్వంతో ప్రారంభమైన ప్రయాణం

తోట తరణి తండ్రి తోట వెంకటేశ్వరరావు కృష్ణా జిల్లా మచిలీపట్నం వాసి. నాటక రంగంలో ఆడవేషాలు వేయడంలో ప్రసిద్ధి పొందిన ఆయన, కుటుంబ పోషణ కోసం మచిలీపట్నం నుంచి మద్రాసుకు వెళ్లి సినీరంగంలో అడుగుపెట్టారు. మల్లీశ్వరి, జయసింహ, అమరదీపం, పాండురంగ మహాత్మ్యం, శంకరాభరణం, సిరిసిరిమువ్వ వంటి ఎన్నో క్లాసిక్ చిత్రాలకు కళాదర్శకుడిగా పనిచేసి పేరు తెచ్చుకున్నారు.

ఇలాంటి కళాత్మక వాతావరణంలో పెరిగిన తోట తరణికి చిన్ననాటి నుంచే చిత్రలేఖనంపై మక్కువ ఏర్పడింది. ఐదేళ్ల వయస్సు నుంచే కాగితం దొరికితే బొమ్మలు గీసే అలవాటు ఆయనలో సృజనాత్మకతకు నాంది పలికింది.

ఎన్‌టీఆర్ ప్రోత్సాహంతో విద్యాభ్యాసం

చదువులో అంతగా రాణించకపోయినా, తన కళాప్రతిభను మెరుగుపర్చుకోవాలనే సంకల్పంతో ముందుకు సాగారు. ఒక దశలో మెట్రిక్యులేషన్‌లో విఫలమైన ఆయనకు మహానటుడు నందమూరి తారక రామారావు (NTR) ప్రోత్సాహం అందించారు. ఆ ఉత్సాహంతో మళ్లీ చదివి మెట్రిక్యులేషన్ పూర్తి చేసి, చిత్రలేఖనంలో డిప్లొమా, అనంతరం పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేషన్ చేశారు.

కొంతకాలం ముంబైలో ఆర్టిస్టుగా పనిచేసిన తర్వాత మద్రాసుకు తిరిగి వచ్చి తండ్రికి సినిమా సెట్ల రూపకల్పనలో సహకరించడం ప్రారంభించారు.

‘నాగమల్లి’తో ప్రారంభమైన స్వతంత్ర ప్రస్థానం

తండ్రితో కలిసి పనిచేస్తున్న సమయంలో తోట తరణి ప్రతిభను గుర్తించిన దర్శకుడు దేవదాస్ కనకాల, తన దర్శకత్వంలో వచ్చిన నాగమల్లి చిత్రానికి కళాదర్శకుడిగా అవకాశం కల్పించారు. ఆ చిత్రం ఆయన ప్రతిభకు తొలి వేదికగా నిలిచింది.

తరువాత అమావాస్య చంద్రుడు, మౌనరాగం, నాయకుడు, అంజలి, దళపతి, రోజా, బొంబాయి వంటి చిత్రాలతో ఆయన కళా నైపుణ్యం దేశవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందింది. ప్రముఖ దర్శకుడు మణిరత్నంతో కలిసి పనిచేసిన సినిమాలు ఆయన కెరీర్‌కు మైలురాళ్లుగా నిలిచాయి.

తెలుగు సినిమాకు అద్భుత సెట్ల సృష్టికర్త

తెలుగు చిత్ర పరిశ్రమలో కూడా తోట తరణి ఎన్నో అద్భుత చిత్రాలకు పనిచేశారు. గీతాంజలి, శివ, చైతన్య, నిర్ణయం, చినరాయుడు, శుభసంకల్పం, చూడాలని ఉంది, మృగరాజు, మాస్ వంటి చిత్రాలకు ఆయన రూపొందించిన సెట్లు ప్రేక్షకులను ఆకట్టుకున్నాయి.

ప్రత్యేకంగా మహేష్ బాబు నటించిన ‘అర్జున్’ చిత్రంలో మదురై మీనాక్షి అమ్మవారి ఆలయాన్ని తలపించే భారీ సెట్‌ను నిర్మించి దేశవ్యాప్తంగా ప్రశంసలు అందుకున్నారు. అలాగే ‘రుద్రమదేవి’ చిత్రంలో కాకతీయుల కాలపు వైభవాన్ని ప్రతిబింబించేలా రూపొందించిన సెట్లు ఆయన ప్రతిభకు నిదర్శనంగా నిలిచాయి.

జాతీయ, అంతర్జాతీయ గుర్తింపు

తోట తరణి తన కెరీర్‌లో అనేక జాతీయ పురస్కారాలు అందుకున్నారు. భారతీయ సినిమా కళా రూపకల్పనలో విశిష్ట సేవలకు గుర్తింపుగా భారత ప్రభుత్వం ఆయనకు పద్మశ్రీ పురస్కారాన్ని ప్రదానం చేసింది.

ఆయన రూపొందించిన సెట్లు కేవలం అలంకరణ మాత్రమే కాదు; కథను జీవంతో నింపే కళాత్మక ప్రపంచాలు. అందుకే ఆయనను సినీ పరిశ్రమలో "సెట్‌ల శిల్పి"గా అభివర్ణిస్తారు.

అమరమైన కళా ప్రస్థానం

పాండురంగ మహాత్మ్యం నుంచి మేఘాలు చెప్పిన ప్రేమకథ వరకు సాగిన తోట తరణి కళా ప్రయాణం భారతీయ సినిమా చరిత్రలో ఒక స్వర్ణ అధ్యాయంగా నిలిచింది. సంప్రదాయాన్ని ఆధునిక సాంకేతికతతో మేళవిస్తూ, ప్రేక్షకుల ఊహలకు రూపం ఇచ్చిన ఆయన, భవిష్యత్ తరాల కళాదర్శకులకు స్ఫూర్తిగా నిలుస్తున్నారు.

ముగింపు

సినిమా తెర పై కనిపించే అద్భుత ప్రపంచాల వెనుక ఉన్న మేధావి తోట తరణి. కళను వృత్తిగా కాకుండా జీవిత ధ్యేయంగా మార్చుకుని, భారతీయ సినీ కళా రంగాన్ని మరింత ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లిన ఆయన నిజంగా తెలుగు గర్వించదగ్గ మహనీయుడు. ఆయన సృష్టించిన సెట్లు, ఆయన చూపించిన కళా మార్గం తరతరాలకు మార్గదర్శకంగా నిలిచిపోతాయి.