న్యూ ఢిల్లీ: భారతీయ రైల్వే చరిత్రలో మరో కీలక ఘట్టానికి నాంది పలికింది. శతాబ్దాలుగా దేశ ఆర్థిక, సామాజిక అభి వృద్ధికి వెన్నెముకగా నిలిచిన రైల్వే వ్యవస్థ ఇప్పుడు పర్యా వరణ పరిరక్షణ దిశగా మరింత ముందడుగు వేస్తోంది. దేశంలో తొలిసారిగా హైడ్రోజన్ ఇంధన ఆధారిత రైలును ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా భారత రైల్వే రంగం సాంకేతిక పరి వర్తనలో కొత్త అధ్యాయాన్ని ప్రారంభించింది. ఇది కేవలం ఒక కొత్త రైలు ప్రారంభం మాత్రమే కాదు, భవిష్యత్లో స్వచ్చమైన, స్థిరమైన రవాణా వ్యవస్థ నిర్మాణానికి దిశా నిర్దేశం చేసే పరిణామం. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వాతావరణ మార్పులు, పెరుగుతున్న కాలుష్యం, శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడటం వంటి సమస్యలు మానవాళికి పెద్ద సవాళ్లు గా మారాయి. రవాణా రంగం కార్బన్ ఉద్గారాలకు ప్రధాన కారణాల్లో ఒకటిగా ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో ప్రత్యామ్నాయ ఇంధన వనరుల అన్వేషణ వేగవంతమైంది. సౌర, పవన విద్యుత్లతో పాటు హైడ్రోజన్ ఇంధనం భవిష కొత్తు శక్తి వనరుగా ప్రపంచ దేశాల దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది. ఈ క్రమం లో భారత రైల్వే హైడ్రోజన్ సాంకేతికతను స్వీకరించడం పర్యావరణ అనుకూల అభివృద్ధి వైపు ఒక సాహసోపేతమైన అడుగుగా భావించాలి.

ద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేసి రైలును నడిపిస్తాయి

హైడ్రోజన్ రైళ్ల ప్రత్యేకత ఏమిటంటే ఇవి సంప్రదాయ డీజిల్ ఇంజిన్ల మాదిరిగా కాలుష్యకరమైన ఉద్గారాలను విడుదల చేయవు. హైడ్రోజన్ ఇంధన కణాలు (ఫ్యూయల్ సెల్స్) ద్వారా విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేసి రైలును నడిపిస్తాయి. ఈ ప్రక్రియలో ప్రధాన ఉపఉత్పత్తిగా నీటి ఆవిరి మాత్రమే విడుదల అవుతుంది. ఫలితంగా వాతావర ణంలో కార్బన్ డయాక్సైడ్ వంటి హానికర వాయువుల మోతాదు తగ్గుతుంది. ఇది పర్యావరణ పరిరక్షణకు మాత్ర మే కాకుండా, భవిష్యత్ తరాలకు ఆరోగ్యకరమైన జీవన వాతావరణాన్ని అందించేందుకు కూడా ఉపయోగపడుతుం ది. హైడ్రోజన్ రైలు మరో ముఖ్యమైన లక్షణం స్వయం విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం. విద్యుత్ గ్రిడ్పై పూర్తిగా ఆధా రపడకుండా, రైలులోనే హైడ్రోజన్ ఆధారిత వ్యవస్థ ద్వారా అవసరమైన శక్తిని ఉత్పత్తి చేసుకోవడం సాధ్యమవుతుంది. ముఖ్యంగా విద్యుదీకరణ పూర్తికాని రైల్వే మార్గాల్లో ఈ సాంకేతికత ఎంతో ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది. దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాల్లో రైల్వే కనెక్టివిటీని మెరుగుపరచడం లో కూడా ఇది కీలక పాత్ర పోషించవచ్చు. ప్రపంచ స్థాయి లో పరిశీలిస్తే హైడ్రోజన్ రైళ్ల వినియోగం ఇంకా ప్రారంభ దశలోనే ఉంది.

ఇంకా అభివృద్ధి చెందుతున్న రంగమే

హైడ్రోజన్ ఆధారిత రైలును తొలిసారిగా ప్రవేశపెట్టిన దేశంగా జర్మనీ గుర్తింపు పొందింది. అక్కడ ఈ సాంకేతికతపై ప్రయోగాలు జరిపి పరిమిత స్థాయిలో వినియోగంలోకి తీసుకువచ్చారు. ఫ్రాన్స్, ఇటలీ, చైనా, జపాన్ వంటి దేశాలు కూడా హైడ్రోజన్ రవాణా వ్యవస్థపై పరిశోధనలు కొనసాగిస్తున్నాయి. అయితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇది ఇంకా అభివృద్ధి చెందుతున్న రంగమే. ఈ పరిస్థితుల్లో భారత్ ఈ సాంకేతికతను స్వీకరించడం దూరదృష్టితో కూడి న నిర్ణయంగా చెప్పవచ్చు. అయితే హైడ్రోజన్ రైళ్ల ప్రయా ణం సవాళ్ల రహితమైనది కాదు. హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి, నిల్వ, రవాణా వంటి అంశాలు సాంకేతికంగా క్లిష్టమైనవి. ముఖ్యం గా పర్యావరణానికి అనుకూలమైన గ్రీన్ హైడ్రోజన్’ ఉత్పత్తి చేయడానికి పునరుత్పాదక ఇంధనవనరుల వినియోగం పెర గాలి. ప్రస్తుతం హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి ఖర్చు అధికంగా ఉండటం కూడా ఒక ప్రధాన సవాలు. ఈ సమస్యలను అధిగమించేం దుకు పరిశోధనలు, పెట్టుబడులు, ప్రభుత్వప్రైవేటు భాగస్వా మ్యాలు అవసరం. భద్రత విషయంలో కూడా ప్రత్యేక జాగ్ర త్తలు అవసరం. హైడ్రోజన్ అత్యంత తేలికైన, మండే వాయువు కావడంతో దాని నిర్వహణలో అత్యున్నత ప్రమాణాలు పాటించాలి.

భద్రతకు భరోసా కల్పిస్తాయి

అయితే ఆధునిక హైడ్రోజన్ రైళ్లలో బహుళ అంచెల భద్రతా వ్యవస్థలు ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. ఇంధన నిల్వ ట్యాంకులు, పీడన నియంత్రణ పరికరాలు, అత్యవసర రక్షణ వ్యవస్థలు వంటి సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలు ప్రయాణికుల భద్రతకు భరోసా కల్పిస్తాయి. భారతదేశం 2030 నాటికి కార్బన్ ఉద్గారాలను గణనీయంగా తగ్గించాలనే లక్ష్యంతో ముందుకు సాగుతోంది. ఈ లక్ష్య సాధనలో రైల్వే రంగం కీలక పాత్ర పోషించాల్సి ఉంటుంది. ఇప్పటికే విద్యుదీకరణ, సౌర విద్యుత్ వినియోగం, శక్తి సామర్థ్య పెంపు వంటి చర్యలు చేపడుతున్న భారతీయ రైల్వే ఇప్పుడు హైడ్రోజన్ సాంకేతికతను కూడా స్వీకరిస్తోంది. ఇది దేశం గ్రీన్ ఎనర్జీ మార్గంలో సాగుతున్నదానికి నిదర్శనం. అయితే హైడ్రోజన్ రైలును ప్రారంభించడం అంతిమ లక్ష్యం కాదు. అది ఒక ప్రారంభం మాత్రమే. ఈ సాంకేతికతను విస్తృత స్థాయిలో అందుబాటులోకి తీసుకురావడానికి దీర్ఘకాలిక ప్రణాళిక అవ సరం. దేశీయంగా హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని పెంచ డం, మౌలిక వసతులను అభివృద్ధి చేయడం, ఖర్చులను తగ్గించడం వంటి అంశాలపై దృష్టి పెట్టాలి. అప్పుడే హైడ్రో జన్ రైళ్లు భారత రవాణా వ్యవస్థలో కీలక భాగంగా మార గలవు. భారతీయ రైల్వే ఎప్పటికప్పుడు కాలానుగుణ మార్పులను స్వీకరించింది. ఆవిరి ఇంజిన్ల నుంచి డీజిల్, విద్యుత్ రైళ్ల వరకు సాగిన ప్రయాణం ఇప్పుడు హైడ్రోజన్ యుగంలోకి అడుగుపెడుతోంది. ఈ పరిణామం కేవలం సాంకేతిక అభివృద్ధి కాదు, పర్యావరణ బాధ్యతతో కూడిన జాతీయ సంకల్పానికి ప్రతీక. భవిష్యత్ భారతదేశం శుభ్ర మైన శక్తిఆధారంగా అభివృద్ధి చెందాలంటే ఇలాంటివినూత్న ప్రయత్నాలు మరింత వేగం పుంజుకోవాలి. హైడ్రోజన్ రైలు భారత రైల్వేకు మాత్రమే కాదు, దేశ హరిత భవిష్యత్తుకు ఒక ఆశాకిరణం. సాంకేతికత, పర్యావరణ పరిరక్షణ, ఆర్ధిక అభివృద్ధి ఈ మూడు అంశాలను సమన్వయం చేసే మార్గంలో ఇది ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయి. సరైన విధానాలు, నిరంతర పరిశోధనలు, ప్రజల సహకారంతో హైడ్రోజన్ విప్లవం భారత రవాణా రంగాన్ని కొత్త శిఖరాలకు తీసుకెళ్లే అవకాశం ఉంది.