అమరావతి: ఆంధ్రప్రదేశ్ గ్రామ–వార్డు సచివాలయ వ్యవస్థ లోతైన సంక్షోభంలో ఉందని పీపుల్స్ పల్స్ పరిశోధనా సంస్థ నిర్వహించిన సమగ్ర క్షేత్రస్థాయి అధ్యయనం వెల్లడించింది. 2025 డిసెంబర్ 1 నుంచి 2026 జనవరి 20 వరకు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా నిర్వహించిన ఈ సర్వే ఫలితాలను సంస్థ సోమవారం విడుదల చేసింది.

ఉత్తరాన ఇచ్ఛాపురం నుంచి దక్షిణాన తడ వరకు తీరప్రాంత గ్రామాలు, రాయలసీమ జిల్లాలు, మారుమూల గిరిజన తండాలతో సహా వివిధ ప్రాంతాల్లో ఈ అధ్యయనం జరిగింది. సచివాలయ సిబ్బంది, లైన్ డిపార్ట్‌మెంట్ అధికారులు, సర్పంచులు, వార్డు సభ్యులు, మేయర్లు, మున్సిపల్ ఛైర్మన్లు, లబ్ధిదారులు, సామాన్య పౌరులు తదితరులతో కలిపి 1,200 మందికి పైగా భాగస్వాములతో ముఖాముఖి ఇంటర్వ్యూలు నిర్వహించారు. రికార్డుల పరిశీలన, ప్రాథమిక డేటా విశ్లేషణ ఆధారంగా రూపొందించిన ఐదు అధ్యాయాల నివేదిక, 2019లో ప్రారంభమైన ఈ వ్యవస్థ తన అసలు లక్ష్యానికి దూరమైందని స్పష్టం చేసింది.

వాగ్దానం–వాస్తవం మధ్య విరుద్ధత
మహాత్మా గాంధీ ఆశయమైన గ్రామ స్వరాజ్య సాధనలో భాగంగా గ్రామ–వార్డు సచివాలయ వ్యవస్థను విప్లవాత్మక అడుగుగా ప్రవేశపెట్టారు. బహుళ శాఖల సేవలను ప్రజల ఇంటి వద్దకే అందించడం, సంక్షేమ పథకాల పారదర్శక అమలు, అవినీతి నిర్మూలన, స్థానిక ఉపాధి కల్పన, గ్రామసభల ద్వారా జవాబుదారీతనాన్ని పెంపొందించడం ప్రధాన లక్ష్యాలుగా పేర్కొన్నారు.

ప్రారంభ దశలో 15,000కి పైగా సచివాలయాలు ఏర్పడి, 1.34 లక్షల మంది సిబ్బంది, 2.52 లక్షల వాలంటీర్లు పనిచేశారు. పెన్షన్లు ఇంటికే అందడం, సర్టిఫికేట్లు వేగంగా జారీ కావడం వంటి అంశాలతో ప్రజాదరణ పొందింది. అయితే, గత రెండేళ్లుగా పరిస్థితి మారిందని సర్వే వెల్లడించింది.

ప్రధాన సమస్యలు
సిబ్బంది పై అధిక ఒత్తిడి: 1.10 లక్షలకు పైగా రెగ్యులర్ ఉద్యోగులు వారానికి 48 గంటలకంటే ఎక్కువ పని చేస్తున్నారని నివేదిక తెలిపింది. పొంతనలేని విధులు, అంతులేని సర్వేలు, ఫేషియల్ రికగ్నిషన్ హాజరులో సాంకేతిక లోపాలు, రాజకీయ జోక్యం వంటి కారణాలతో తీవ్ర అసంతృప్తి నెలకొంది. 2025లో సుమారు 10 మంది సిబ్బంది ఆత్మహత్యలు లేదా ఆకస్మిక మరణాలు చోటుచేసుకున్నాయని పేర్కొంది.

వాలంటీర్ వ్యవస్థ రద్దుతో సేవల అంతరాయం: 2024లో వాలంటీర్ల వ్యవస్థను రద్దు చేయడం వల్ల చివరి మైలు సేవలు దెబ్బతిన్నాయని నివేదిక పేర్కొంది. ఇప్పుడు పౌరులు పెన్షన్లు, దరఖాస్తుల కోసం కార్యాలయాలకు వెళ్లాల్సి వస్తోందని పేర్కొంది.

పౌరుల అసంతృప్తి: 72 గంటల్లో సమస్యల పరిష్కారం అనే హామీ అమలుకావడం లేదని తేలింది. సచివాలయాలు సమస్యల పరిష్కార కేంద్రాలుగా కాకుండా దరఖాస్తుల సేకరణ కేంద్రాలుగా మారాయని నివేదిక వ్యాఖ్యానించింది.

రాజకీయ ప్రతినిధుల అసంతృప్తి: ఎన్నికైన ప్రతినిధులు తమ పాత్రను పక్కన పెట్టారని భావిస్తున్నారని పేర్కొంది. గ్రామసభ నిర్ణయాలు అమలుకావడంలో లోపాలు ఉన్నాయని తెలిపింది.

ఆర్థిక భారం: వేల కోట్ల రూపాయలు జీతాలు, నిర్వహణకు వెచ్చిస్తున్నప్పటికీ, ఫలితాలు క్షీణిస్తున్నాయని నివేదికలో పేర్కొన్నారు. ఈ వ్యవస్థ “శ్వేతహస్తి”గా మారిందని విమర్శించింది.

మౌలిక సదుపాయాల కొరత: అనేక సచివాలయాల్లో తాగునీరు, నిరీక్షణ గదులు, పరిశుభ్రత వంటి కనీస సౌకర్యాలు కూడా లేవని వెల్లడించింది.

ప్రభుత్వానికి సిఫార్సులు

• ఈ పరిస్థితిని రాజకీయ అంశంగా కాకుండా సంస్కరణల అవకాశంగా పరిగణించాలని పీపుల్స్ పల్స్ సూచించింది. 
• రిటైర్డ్ చీఫ్ సెక్రటరీ ఆధ్వర్యంలో 15 రోజుల్లో స్వతంత్ర కమిటీ ఏర్పాటు చేసి, మూడు నెలల్లో నివేదిక సమర్పించాలని సూచించింది.
• జనాభా ప్రాతిపదికన సిబ్బంది హేతుబద్ధీకరణ చేపట్టాలని, ఎవరినీ తొలగించకుండా ఇతర శాఖలకు బదిలీలు చేయాలని ప్రతిపాదించింది.
• రాజకీయ రహిత వాలంటీర్ వ్యవస్థను పునరుద్ధరించాలని సూచించింది.
• సిబ్బంది సంక్షేమ చర్యలు, 8 గంటల పని దినం కచ్చిత అమలు, కౌన్సెలింగ్ సేవలు ప్రారంభించాలని పేర్కొంది.
• పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలతో సమన్వయం పెంచి, గ్రామసభలకు జవాబుదారీతనం నిర్ధారించాలని సూచించింది.
• మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి, ఏకీకృత డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్ అమలు చేయాలని ప్రతిపాదించింది.
• గిరిజన ప్రాంతాల్లో ప్రత్యేక నమూనా అమలు చేయాలని, ఏడాదికి ఒకసారి సమగ్ర కుటుంబ సర్వే నిర్వహించాలని సూచించింది.
• “లక్ష్యం సరైనదే అయినప్పటికీ అమలులో లోపాలు తీవ్రంగా ఉన్నాయి. పారదర్శక సంస్కరణల ద్వారా ఈ వ్యవస్థను పునరుద్ధరించేందుకు ఇది ప్రభుత్వానికి చారిత్రాత్మక అవకాశం,” అని పీపుల్స్ పల్స్ ప్రతినిధులు పేర్కొన్నారు.

గ్రామ స్వరాజ్య లక్ష్య సాధనకు నిజాయితీ గల విశ్లేషణ, సమిష్టి చర్యలు అవసరమని సంస్థ అభిప్రాయపడింది.